Hàng năm, mùa hè Thuỵ điển sẽ thật sự bắt đầu vào khoảng cuối tháng 5 đến hết nửa đầu tháng 8, kéo dài tối đa 3 tháng. So với bốn tháng mùa đông và khoảng thời gian còn lại cũng … tương đối giống mùa đông thì nhìn chung khoảng thời gian tận hưởng mùa hè là khá ngắn. Ngoài lễ hội mùa hè Midsommar là nét văn hoá đặc trưng, văn hoá tắm nắng, tắm ao, tắm hồ, tắm biển,… thì người Thuỵ Điển còn duy trì một nét văn hoá đặc trưng nữa …. vào rừng hái quả, cụ thể ở đây là các loại quả dâu rừng.  

Với thiên nhiên phong phú nhiều rừng cây xanh ở khắp mọi nơi, không khí trong lành mát mẻ, những trái dâu rừng sẽ càng được đà để phát triển đa dạng. Mùa dâu sẽ bắt đầu từ khoảng giữa tháng 6 đến hết tháng 9. và rất dễ để có thể tìm được những trái dâu rừng ở bất kì thành phố nào tại Thuỵ Điển. Dù đã cố gắng đi lại mày mò tìm hiểu thật nhiều, tuy nhiên do thời gian mùa hè khá giới hạn nên mình vẫn chưa có dịp thử tất cả các loại dâu rừng mà mình biết ở. Mình sẽ tổng hợp lại kỉ niệm với những những quả dâu rừng mà mình có được qua những chuyến đi. Tiếc là bản tính nghiện chụp của mình không được sử dụng nhiều trong những phi vụ ăn uống. Mình đã không nhớ để chụp hết toàn bộ các loại quả mình gặp, nên mình sẽ tìm thêm những hình ảnh khác nữa.

1. Lingonberry/Lingon

Mở đầu danh sách mình sẽ đi thẳng vào trái Lingonberry, thứ quả đặc trưng của xứ Bắc Âu. Mình cũng không tìm được tên tiếng việt cho loại quả này một cách chính xác nhất, nhưng xem The Bucket List trên Netflix thấy người ta dịch là quả ỏng ảnh, nghe hơi không liên quan. Người Thuỵ Điển gọi Lingonberry là Lingon. Lingon nhỏ chừng bằng hạt đậu thôi vì là trái cây mọc dại, màu đỏ đậm và có vị cực cực cực kì chua. Nếu như ở Việt Nam mà có quả Lingon, có lẽ chắc mọi người sẽ dùng theo kiểu bỏ vào nấu canh chua giống như sấu hay me vậy. Lingon mọc vào khoảng cuối tháng 8 đến hết tháng 9, cũng là một loại quả chốt lại mùa hè Thuỵ Điển tràn ngập trái cây rừng, để bước vào mùa thu rụng lá. Lingon khá giống với việt quất Thuỵ Điển, thường mọc trong những bụi cây nhỏ thấp trong rừng Thuỵ Điển, thường mọc thành bãi và đương nhiên là hoàn toàn miễn phí cho những ai đem theo một cái giỏ nhỏ trong một ngày chạy bộ trong rừng. Do có vị chua rất khó nuốt nên người Thuỵ Điển hay chế biến Lingon theo kiểu trộn với thật nhiều đường để cân bằng vị, sau đó sẽ dùng để làm sốt cho món mặn, làm mứt cho bánh mì hoặc làm nước trái cây để uống. Nếu đến với Thuỵ Điển, chắc chắn bạn sẽ được tiếp xúc với món Kottbullar hay là thịt bò viên với sốt Lingon, ăn 4 5 miếng là đủ chết ngấy. Ẩm thực thuỵ điển không đến nỗi quá nhạt nhẽo đối với mình, vì mình có thời gian đi chơi về vùng làng quê truyền thống nên ăn được khá nhiều thứ hay ho. Tuy nhiên, khi nhắc đến thứ đồ ăn đặc trưng nhất của Thuỵ Điển mà tất cả mọi người tới Thuỵ Điển đều biết thì chắc chỉ có bò viên và sốt Lingon.

Lingonberry (Nguồn: Unsplash)

2. Wild Strawberry/ Smultron/ Dâu tây dại

Quả dâu tây dại tiếng địa phương là Smultron, xin thề đây là một món quà tuyệt vời nhất của thiên nhiên Thuỵ Điển. Mình đã mừng phát khóc khi hái được và nếm thử quả dâu tây dại đầu tiên. Hai đặc điểm để nhận dạng loại quả này là vị ngọt thanh và mùi cực kì thơm của nó. Nếu bạn tình cờ bắt gặp một trái dâu dại trên đường, nhớ thử tất cả trước khi đi về nhé. Dâu tây dại không mọc sâu trong rừng, mà thường mọc phía rìa đường trong bụi cỏ, nơi có đủ ánh sáng để hoa và quả phát triển. Hình dạng dâu tây dại giống quả dâu tây phiên nhưng với phiên bản tí hon, vị thanh hơn và mùi hương dễ chịu hơn rất nhiều. Mùi từ quả dâu tây dại là một mùi thơm thơm, ngọt ngọt rất sảng khoái. Người Thuỵ Điển có chiết xuất mùi từ quả dâu tây dại để làm nến thơm và bày bán rộng rãi tại IKEA cùng với những mùi phổ biến khác như táo, vani,… Smultron là quả dại có lẽ mọc đầu tiên vào mùa, khoảng giữa tháng 6 mình tìm thấy rất nhiều ở vùng trung nam Thuỵ Điển. Mùa dâu dại đến và đi khá sớm, khoảng chừng 1 tháng. Dâu rừng ngon và thơm nhất khi hái và ăn ngay lập tức. Để lâu quả sẽ bị dập nhẹ. Nếu bạn hái một giỏ mang về thì khi ấy trộn cùng sữa chua hoạt ăn cùng yến mạch sẽ là sự lựa chọn tốt hơn.

Cách hái và tích trữ Smultron, nhưng mình chưa thử (Nguồn: c/o GER)

3. Raspberry/ Hallon/ Mâm xôi

Sau Smultron thì Hallon là thứ quả mình thích thứ hai ở Thuỵ Điển vì cái vị ngọt đậm hấp dẫn của nó. Quả Hallon, tiếng anh gọi là Raspberry, còn dịch ra tiếng việt là Mâm xôi hoặc Phúc bồn tử, là loại quả khá phổ biến ở nhiều nơi chứ không riêng gì Thuỵ Điển. Tuy nhiên, khác với quả mâm xôi mình từng thử ăn trên Đà Lạt có vị ngọt và hơi chua, Hallon ngọt đậm, ăn đã nhất là ăn trực tiếp sau khi hái trên cây. Mùa của quả mâm xôi bắt đầu nửa cuối tháng 7 đến hết nửa đầu tháng 8, đầu tháng 8 là lúc quả vừa ăn nhất, không bị chua, mà vị ngọt cũng không quá đậm vì chín nẫu. Nơi dễ kiếm quả nhất là bìa rừng nơi rừng thưa. Mâm xôi, việt quất và dâu tây là 3 loại quả mọng được dược bày bán rộng rãi trong các siêu thị ở dạng tươi cũng như các loại thực phẩm đã qua chế biến. Nếu như dâu tây ăn dại ngon nhất sau khi vừa được hái trên cây, thì cá nhân mình thấy quả mâm xôi sẽ ngon hơn sau khi được chế biến cụ thể là làm kem. Do khi ăn bình thường quả này nhiều hạt cứng nên sẽ có cảm giác sạn. Khi mình ở nhà Winnie (host của mình trên Workaway), Winnie có nói nếu là kem home-made thì mâm xôi và bơ là hai loại ngon nhất. Mình có thử làm cả 2 thì phản ứng của mọi người tương đối khác nhau. Với kem bơ thì mọi người chỉ nói là nó rất … healthy (một kiểu chê lịch sự), còn với kem mâm xôi thì được hưởng ứng vô cùng nhiệt liệt.

Raspberry (Nguồn: Unsplash)

Vì cách làm kem mâm xôi tương đối đơn giản nên mình sẽ note ra vài cái gạch đầu dòng cho những ai muốn thử, không có định lượng gì hết vì mình đo tất cả chỉ bằng mắt và tâm trạng thôi. ^^

  • Nguyên liệu: mâm xôi đông lạnh (nhất định phải là đông lạnh, nếu mua quả tươi thì bỏ tủ đá một ngày), đồ tạo vị ngọt (đường, mật ong, syrup), đồ tạo mùi thơm (vani, sữa dừa,…), whipping cream, một tâm hồn đẹp.
  • Giã đông mâm xôi và xay cùng đường, mật ong, sữa, sữa dừa, … (bất kể cái gì tạo vị ngọt và mùi thơm) cho đến khi hỗn hợp nhuyễn mịn, đặc vừa phải.
  • Đánh bông whipping cream với một ít đường (bông như kem trên bánh kem).
  • Trộn whipping cream với hỗn hợp smoothie vừa làm ở bước trước.
  • Bỏ tủ đá qua đêm (Vì loại mâm xôi đã đông lạnh nên không cần phải xay lại 2-3 lần như khi làm các loại kem khác).
  • Công thức này có thể áp dụng cho kem tất cả các loại, mình đọc là như thế, nhưng mình mới chỉ thử trên bơ và mâm xôi, mâm xôi ngon hơn, các bạn cũng có thể thử trên các loại berry mà các bạn tìm thấy, nhưng không chắc là ngon bằng nha.

4. Swedish Blueberry/ Bilberry/ Blåbär/ Việt Quất

Không phải quả đặc trưng Thuỵ Điển nhưng bilberry có lẽ là loại quả phổ biến nhất ở đây theo trải nghiệm đi hái quả của mình. Bilberry loại là giống việt quất của châu Âu, khác với loại blueberry bình thường bày bán trong siêu thị. Vào khoảng cuối tháng 7, tháng 8 ở phía trung thuỵ điển, ở những nơi rừng thưa, rất dễ để kiếm việt quất, có thể tìm bất kì một khu rừng nhỏ nào gần nơi bạn ở cũng có thể thấy và bạn có thể hái được cả tuần liền nếu đủ kiên nhẫn và thời gian. Việt quất rừng có kích cỡ và cách tìm trong bụi giống quả Lingon, vị thì không chua mà tương đối … nhạt nhẽo. Việt quất rừng ăn ngay không ngon lắm, thường sẽ được sử dụng để làm mứt hoặc làm pie sau đó, khi nấu xong thì mùi khá thơm và vị khá dễ chịu. Gọi là blueberry nhưng bên trong quả lại có màu tím, màu rất đậm, qua một ngày hái quả tay bạn sẽ thành màu tím và phải mất thời gian để màu phai đi. Vậy nên, ngoài tác dụng chính để ăn ra thì quả việt quất còn có thể dùng làm màu nhuộm tự nhiên, như nhuộm áo, nhuộm trứng khá hữu hiệu.

Bilberry (Nguồn: Unsplash)

5. Blackberry/ Björnbär/ Mâm xôi đen

Quả mâm xôi đen tiếng địa phương là Björnbär thường mọc dại ở những vùng bãi biển phía Nam Thuy Điển. Mặc dù nhìn khá giống quả dâu tằm ở Việt Nam, nhưng nhưng thực chất hai thứ quả này hoàn toàn khác nhau. Mặt khác, mâm xôi đen có nhiều điểm chung với mâm xôi đỏ hơn dù hình dáng tương đối khác nhau. Lúc còn ở nhà Maria (host của mình trên Workaway), mình được giao một task chăm sóc bụi Blackberry với Raspberry nên được giải thích một chút về hai loại quả này. Raspberry sẽ mọc vào khoảng tháng 7 trong khi Blackberry đến tháng 8 mới có thể ăn, vị của hai quả khác nhau, mâm xôi đỏ ngọt đậm vị, còn mâm xôi đen thì nhạt hơn. Mâm xôi đen có màu đỏ hồng khi chưa chín, cứng có vị chua, và khi chín thì đen hẳn và có vị ngọt thanh, cái này khá giống với quả dâu tằm ở Việt Nam.

Blackberry (Nguồn: Unsplash)

6. Blackcurrant / Svarta vinbär/ Nho ngọc đen và Red Currant / Röda vinbär/ Nho ngọc đỏ

Tầm tháng 7 khi mình đến nhà chú Anders, Magdalena đã chỉ cho mình hai cây quả mọng, một cây đỏ một cây đen ở trong vườn nhà. Nhờ vậy mà mình biết được blackcurrant và redcurrant trong khu nguyên liệu organic của quán cafe nhà chú. Blackcurrant và Redcurrant là hai loại quả có nhiều điểm tương đồng, nhưng cũng khác nhau (same same but different). Cả hai loại quả vỏ tương đối mỏng nên dễ nát, mọc thành chùm và có vị khá lạ và tương đối khó tả. Nó không ngòn ngọt dễ ăn mà hơi chua chua, nhưng cũng không quá chua như Lingon. Blackcurrant và redcurrant là hai loại quả tương đối giống nhau về hình dáng, kích thước, và cách sử dụng. Dĩ nhiên là chúng có thể ăn ngay nhưng thường mọi người sẽ ăn cùng sữa chua, bánh ngọt, hoặc uống dạng syrup pha nước. Hai loại quả này sẽ ăn được vào tháng 7 tháng 8 ở vùng phía nam thuỵ điển, sớm hơn mùa thu hoạch lúa. Blackcurrant phổ biến hơn một chút khi được chế biến thành nhiều thứ bày bán trên thị trường bao gồm jam, syrup, trái cây đông lạnh và viên thuốc nén tác dụng gì thì mình cũng không biết. Nho ngọc đen có màu đen nghiêng tím một chút, còn nho ngọc đỏ có màu đỏ sáng trong vị chua hơn.

Mùa hè thuỵ Điển nháy mắt cái là hết. Ngoài dâu rừng ra thì còn có rất nhiều thứ khác có thể kiếm được ở ngoài thiên nhiên có thể chế biến thành đồ ăn. Anders từng nói với mình rằng thực vật ở Thuỵ Điển khá an toàn. Trừ nấm ra thì bất kể cái gì màu xanh mình tìm được đều có thể ăn, chỉ là nó có ngon hay không thôi. Bên cạnh dâu dại, có một số loại thực vật khác có thể chế biến thành đồ ăn thức uống như hoa cơm cháy (elderflower/ fläderblommor), Rharbarber (giông giống cây dọc mùng), thậm chí là cả Nettle. P/s Nettle hay Nässel – đây là loại cây dại khi tiếp xúc với da người sẽ có cảm giác đau và ngứa như kiến cắn, nhưng người Thuỵ Điển không hiểu bằng cách nào đã hái được và thường dùng làm soup hoặc làm bia, khá là phổ biến ở các vùng quê). Cũng có rất nhiều loại dâu dại nghe nói rất phổ biến nhưng mình chưa có dịp được thử như cloudberry/
hjortron, gooseberry/ krusbär, juniper berry/ enbär,… Nhìn chung thì thiên nhiên Thuỵ Điển tạo cho mình khá nhiều cảm hứng để khám phá, cũng khiến cho thói quen ăn uống của mình có thêm phần sáng tạo.

Bình Dương, 7/9/2020, tại khu cách li tập trung sau khi về nước

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *