Hôm nay, mục friend request trên facebook giới thiệu account của một bạn mình match trên Tinder. Bạn đó ở Jonkoping, Thuỵ Điển. Tò mò click vào xem, thấy bạn ấy có một bạn chung với mình, đó là một em cùng câu lạc bộ ở FTU. Hỏi ra thì biết, hai bạn này đã từng có một kì trao đổi cùng trường đại học ở Hàn Quốc. Ồ, từ châu Á đến châu Âu! Trái Đất sao mà tròn thế!

Cách đây một năm, khi mình đã từng một lần suy nghĩ về điều này, và tình cờ biết đến theory “Six degrees of seperation” của Frigyes Karinthy – dịch nôm na ra là thuyết về 6 chặng phân cách, cảm ơn em Ngân vì đã gửi cho chị cái thuyết hay ho này.

Thông tin về các nghiên cứu chủ yếu mình dịch lại từ bài viết trên medium. Gần đây có bị nhắc nhở chút nhẹ về việc trích dẫn thông tin mặc dù cũng không có ý đồ cho blog đi xa và cũng không quá nghiêm túc với việc viết lách kiểu chữ trên bài viết của mình thì tất cả phải là của mình. Nhưng mà thôi, để tránh việc bị summon phàn nàn aggressive đâu đó thì mình sẽ cẩn thận hơn với việc trích dẫn vậy. Thì ra chiếc blog bụi bặm này cũng có người để ý tới.


Tiếng Anh có câu nói “The world is small” để cảm thán về một tình huống khi bạn tình cờ phát hiện người bạn quen là người quen của một người quen khác, và hai bạn đã được kết nối với nhau bằng một cách thần kì nào đó. Tiếng Việt dịch câu này khá hay và đa nghĩa: “Ồ trái đất sao mà TRÒN thế”! Đúng rồi, trái đất tròn (cầu) theo cả nghĩa đen như triết gia Aristotle đã chứng minh, và cả nghĩa bóng như Frigyes Karinthy đã chỉ ra.

Trái Đất và các hành tinh nói chung được cấu thành nên từ lực hấp dẫn của lõi có mật độ khối lượng lớn. Lực hấp dẫn hút các vật liệu xung quanh bám vào lõi tạo nên bề mặt hành tinh. Lõi trái đất hút những vật thể tồn tại trên bề mặt, và hút cả lớp nước và lớp không khí nên mới có hình cầu hoàn hảo. Đấy là “trái đất tròn” theo nghĩa đen, nhưng thứ mình muốn nói đến trong bài viết này là cái “trái đất tròn” mà mọi người hay nhắc đến với nhau trong cuộc sống hàng ngày, mỗi khi gặp những tình huống quen biết bạn của bạn, hoặc bạn của bạn của bạn của bạn, hoặc bạn của bạn của bạn của bạn của bạn….. gì đó…

Năm 1929, nhà văn người Hungary Frigyes Karinthy đã xuất bản một tập truyện ngắn tên “Everything is different”. Một câu chuyện trong tuyển tậo đó có tên là “Chains” (chuỗi) kể về mức độ giao tiếp ngày càng tăng khiến cho khoảng cách giữa hai người trong mạng lưới xã hội ngắn lại. Frigyes đưa ra kết luận: chỉ cần thông qua tối đa 5 người, bạn có thể kết nối với bất kì ai trên trái đất này. Cuối cùng thì chẳng có cái gì các nhà khoa học chịu đầu hàng cả :)) và mình cũng không hề dở hơi khi thỉnh thoảng lại ngồi ngẫm về câu chuyện trái đất tròn.

Six degrees of Separation . Science or a myth???? - ENT101 - Medium

Nhận định vô thưởng vô phạt trong một tập truyện ngắn bị lãng quên này vô tình trở thành đề tài nghiên cứu của rất nhiều nhà toán học, nhà xã hội học và nhà vật lý. Có rất nhiều dự án lớn nhỏ trên thế giới đã được thực hiện để khẳng định giả thuyết của Frigyes. Stanley Milgram, một nhà tâm lí xã hội học, đã có một nghiên cứu về số lượng người trung gian của các mối quan hệ của của người dân ở Mỹ. Stanley gửi thư bao gồm ảnh địa chỉ và thông tin của một người ngẫu nhiên cho những người sống ở Wichita và Omaha. Nếu họ biết người trong thư thì gửi thư trực tiếp cho người đó, còn nếu không thì gửi cho một người mà họ nghĩ là có thể biết người đó. Kết quả là, có trường hợp hai người phải qua 100 trung gian mới có thể tiếp cận được đến người nhận thư, tuy nhiên con số trung bình sau khi tính toán là mất 5,2 người trung gian để người gửi thư và người nhận thư có thể kết nối được với nhau.

Năm 2005, nhà nghiên cứu người Mỹ Samy Kamkar đã viết một đoạn mã trên tài khoản myspace cá nhân. Sau đó, bất cứ khi nào bất cứ ai ghé thăm hồ sơ Samy, nó đều sao chép hình ảnh và dòng tag trên trang của Samy và đăng lại trên trang của mình, tiếp tục sẽ được lặp lại với những người khác. Trong vòng 20 giờ, mã này đã được đăng bởi trên 1 triệu hồ sơ người dùng myspace. Nó được coi là một trong những virus web phát triển nhanh nhất mọi thời đại. Mặc dù hầu như vô hại, Samy đã bị Cơ quan Mật vụ Hoa Kỳ bắt và bị cấm sử dụng Internet trong ba năm. Mặc dù vậy, câu chuyện này chứng tỏ rằng thế giới đang ngày càng nhỏ hơn cùng với sự phát triển của mạng xã hội.

Ngày nay, định lí này có thẩy thấy rõ đã được áp dụng vào mạng xã hội, rõ rệt nhất là ở LinkedIn, Facebook hoặc Instagram. LinkedIn sử dụng hệ thống liên kết 2nd or 3rd conection cùng với giải thích tại sao người đó lại liên quan đến bạn. Facebook và Instagram thì vô cùng có ích với một đứa stalker nghiệp dư luôn muốn tìm profile mấy bạn hay ho trong lớp.


Tìm hiểu xong thì thấy nó cũng không liên quan trực tiếp đến câu chuyện quan hệ ngoại giao Việt Nam, Hàn Quốc, Thuỵ Điển của mình ở phần mở đầu lắm thì phải. Nhưng dù sao tìm được một cái định lí cũng khá hay và muốn chia sẻ cho mọi người. Mình cũng đã đặt câu hỏi trên Quora – một trang web hỏi đáp cộng đồng và nhận được một câu trả lời như thế này. Bởi vì trái đất có hình cầu, nên khi bạn di chuyển theo một đường thẳng cùng với lực hút của trái đất, không sớm thì muộn bạn cũng sẽ quay về điểm bắt đầu. Khi bạn đi theo một vòng tròn đó, gặp gỡ mọi người, có những mối quan hệ mới với những người bạn đi qua, bạn có được cơ hội mới sau khi gặp gỡ những người này, bạn đi qua những vòng tròn xã hội khác nhau. Và một người nào đó trong chuỗi gặp gỡ của bạn đã từng đi qua những vòng tròn mà bạn đã từng qua. Cũng có phần nào đó hợp lí.


Và xin phép tổng hợp câu chuyện của các bạn mà mình đã hỏi để thấy trái đất này thần kì như thế nào

“Bữa em bay về VN bay cùng chuyến một em cũng người Việt, xong cùng bị kẹt ở Nga một ngày, phát hiện ra hai đứa có cùng 2, 3 bạn chung. Tình cờ hơn nữa là cả 2 bay cùng từ nyc mà không đứa nào học ở đấy hết chỉ tới đấy bay thôi xong end up in the same hotel room in Russia.” (Chuyện của em Quỳnh)

“Chị có 2 bạn, 1 bạn đang lang thang châu Âu, 1 bạn đang lang thang vòng quanh thế giới, 2 tháng trc con bé gặp chị ở Hà Nội, lòng vòng thế nào thấy con bé check in ở chỗ cái bạn ở châu âu kia đang check in, lòng vòng phát nữa đã thấy 2 đứa là bạn của nhau trên FB.” (Chuyện của chị Quỳnh)

“Mẹ mình kể một câu chuyện như sau: Bà ấy biết một người vì đó là bạn cùng lớp với chú mình. Qua người này, bà gặp người quản lí của một workshop nghệ thuật. Qua người quản lí này, bà có thêm quen biết với một diễn viên hài nổi tiếng. Người diễn viên này cuối cùng lại có một mối quan hệ bạn bè thân thiết với chị dâu của ông nội tôi. Và hai người đã gặp nhau lại tại lễ mừng thọ của bà nội mình.” (Một bạn trả lời trên Quora)

Tuy nhiên, tại sao có những mối quan hệ qua 3-4 bước thì đến được nhau, có những mối quan hệ thì lại cần nhiều trung gian hơn thì mình vẫn chưa hiểu lắm, có lẽ là do sự tương đồng. Mình sẽ để dành để tìm hiểu sau.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *